Co to znaczy bycie osobą? Jaka jest natura i struktura bytu osobowego ? W jaki sposób łączy się hermeneutyka Heideggera i Gadamera bytu zwanego “ Da-sein” z kategorią personalizmu “osoba”, odpowie nam Edyta Stein, fenomenolog, która była uczennicą Maxa Schelera i Edmunda Husserla.

Co to znaczy , że ludzkie istnienie jest osobowe?

E.Stein zastosuje fenomenologię do analizy bycia osobą i powie, że “

“istota osoby polega na nosicielstwie swej istoty. Osoba jest nosicielem natury obdarzonej rozumem. Człowiek niesie swoje życie w swoim ręku. Życie osobowe polega na wychodzeniu z siebie a jednocześnie na byciu i trwaniu w sobie”[1].

Życie człowieka nie tylko jest noszone przez niego, ale nosicielstwo samo jest życiem i do tego nosicielstwa należy uświadamianie siebie , sobie samemu nie tylko wtedy gdy to jest konieczne. I pisze dalej:

Stworzenie zaś obdarzone rozumem to takie stworzenie które rozumie prawidłowość własnego bytu i kieruje się nią w swoim postępowaniu. Należy tutaj rozum rozumieć jako dar rozumienia i wolność jako dar kształtowania samemu i z siebie samego własnego postępowania.”(s.375)

W powyższym akapicie słychać echo Heideggera, który pisał, że bycie “Da-sein” polega na rozumieniu swego bycia. Ale Edyta Stein idzie znacznie głębiej.

Nie każde Ja musi być osobowe. Ale każda osoba musi być pewnym Ja, to znaczy uświadamiać sobie (“innen sein”) swe własne istnienie, gdyż to wynika z rozumności.

Ponieważ życie osobowe jest wychodzeniem z siebie ,a jednocześnie bytem i trwaniem w sobie - a jedno i drugie stanowi istotę ducha- przeto byt osobowy musi oznaczać także byt duchowy.”(s.376)

Ten rys charakterystyczny bycia ludzkiego E.Stein nazwie - życiem duchowym osoby.

Istnienie ludzkie jest istnieniem cielesno-psychiczno-duchowym. Przeto ludzkie Ja jest nie tylko czysto psychicznym fenomenem, lecz także cielesnym, oraz duchowym. Ciało człowieka nie jest wyłącznie cielesne ( tak jak czysto fizycznym jest rzecz nieożywiona ) bo jest żywe. Wszystko, co żywe ma formę istotową swego istnienia.

Za Arystotelesem , E.Stein nazwie tę formę - duszą. Właściwością duszy jest to , że stanowi ona własny ośrodek istnienia. Otwiera się ona na wnętrze , i wtedy mamy życie duchowe - lub na zewnętrze i wtedy mamy życie zmysłowe. Życie wewnętrzne jest świadomym istnieniem Ja, które może spoglądać na zewnątrz i do wewnątrz.

Ja jest w pełni wolne, co do swoich aktów. Ale jest to wolność uwarunkowana. To uwarunkowanie polega na tym , że ludzkie Ja jest centrum troistej struktury bytowej : cielesno-psychiczno-duchowej, a nie fenomenem czystej natury.

Cielesno-zmysłowe życie człowieka powoduje ,że jego duchowość jest osobliwa i odwrotnie : obecność duchowych procesów wewnątrz człowieka sprawia, iż jego ciało ( Leib ) nie jest czystym ciałem materialnym ( Koerper ).

Osobowe Ja , jako centrum duszy człowieka zbiera wszystko co przenika ze świata zmysłowego i duchowego na swój sposób i wciela w siebie to, co przyjęło. To właśnie jest istotą duszy, która otwiera się w przeżywaniu, a przez to wchłania to, czego potrzebuje aby stać się tym, czym być powinna.

Czuwające i świadome życie Ja, jest drogą do duszy i jej ukrytego życia. Wszystko co przeżywam pochodzi z mojej duszy. Jest jej spotkaniem z czymś, co się na niej “ odciska “.To “ odciśnięcie “ może być na jej powierzchni lub w jej głębi.